گاهی نیز به مقلات جالبی برخورد می کردم که برایم آموزنده بود از جمله این مقاله کوتاه آقای دکتر محمد علی اسلامی ندوشن. از روزنامه اطلاعات، سهشنبه یکم آبان 1397
اول دفتر
ادبيات و زندگي
دكترمحمدعلي اسلامي ندوشن
دوره زندگي انسان کوتاه است و در فاصله آمدن و رفتن به جهان، معنايي نهفته است. پس انسان بايد حق انسانيت خودش را ادا کند. يعني اينکه با کار و تلاش به بشريت خدمت کند و نه اينکه فقط مانند يک مصرفکننده، بيايد و برود. اما افراد در بهترين دوران عمر که دوران جواني است، قدر عمر و بهار جواني را نميدانند.
هنرفکرکردن در زندگي، اهميت زيادي دارد؛ چون لازمه درست زندگيکردن است. هنر فکر کردن بايد از طريق آموزش به افراد منتقل شود تا بهار جواني به سرانجامي برسد. منظور اين نيست که جوانان مقصرند، بلکه شرايط آنها را به اين وضع کشانده است. دانشآموزان اغلب ايراداتي ميگيرند که معلم خوب درس نميدهد، مطالب کتابهاي درسي جذابيت ندارد، کتابها تکراري است و پربار نيست که تا حدي درست است.
اما دانشآموز هم در کلاس درس بايد فعال باشد، پرسش کند و موضوعی را به عنوان بحث مطرح کند و اهل گفت و گو شود. اما اين مشکلات از قديم وجود داشته که من چندجا درباره آن نوشتهام. جذب علم هم در جامعه ما ضعيف است و از طرفي، مدرکگرايي باب شده است. تعداد دانشجوها روز به روز افزايش مييابد و در هر ده کورهاي دانشگاهي ايجاد شده است.
اکنون بايد ببينيم با اين سيل مدرک به دست، چه ميخواهيم بکنيم؟ آنچه نگرانکننده است، دو چيز است: يکي اين که جوانان ما کم تر سؤال دارند و کم ترکنجکاو هستند. دوم اينکه در دوران مدرسه عادت به فکرکردن در آن ها رسوخ داده نشده است. بيشتر اوقات به دنبال کليشهها هستند. چه در مدرسه و چه در دانشگاه.
آنچه براي ايجاد شادابي جامعه لازم است، انديشه آزاد است. انديشه آزاد از طريق مطالعه و بحث و گفت وگو و برخورد عقايد ايجاد ميشود. اما تيراژ کتاب که معيار مهمي است، حرف ديگري ميزند. آموزش در ايران، تعبدي بوده است و آموزش تحليلي که متکي بر سؤال باشد، بسيار ضعيف بوده و اين درآينده نگرانيهاي بيشتري به وجود ميآورد.
نگرشهاي آموزشي در کشور، نيازمند بازنگري و بازسازي است و کتابهاي درسي و آموزشي، جوابگوي بسياري از نيازهاي نوجوانان و جوانان نيست. اين کتابها ذهن جوانان را کم تر با مسائل اساسي زندگي درگير ميکند و به همين سبب، نسل جوان دچار نوعي سرگرداني در زندگي است. زيرا درسهاي زندگي در کتابهاي درسي، کم تر جلوه دارد و در محتواي کتابهاي درسي، چنين ايراداتي ديده ميشود.
براي رفع ايرادات، توجه بيشتر به فرهنگ، شرط اول موفقيت در اين مسير است. در آثار گذشتگان و ادب فارسي، با دريايي از جهانبيني و رهيافت زندگي روبرو هستيم. واقعيتهاي زندگي و درسهاي زندگي در ادبيات قديم ما بازتاب وسيعي دارد.
سؤال اين است که تاکنون چه اندازه به «ادب» گذشته ايران و «گنجينههاي فرهنگ» – آن هم وقتي درشاهکارهاي «ادب فارسي»،از زندگي بسيار حرف زده شده است.- به طور پويا نگاه شده؟
اين که نقصهايي در آن وجود دارد، ايجاد مانع نميکند و نبايد از آن ابايي داشت. بايد آنها را زدود. با بهره از آن گنجينهها ميتوان جوانان را با درياي بيکران ادب و هنر زندگي آشنا کرد. اگرفرهنگ در مسيري قرار گيرد که از خرافات دور و به روشنگري نزديک شود، دستخوش رکود نميشود.
فرهنگ بايد روينده باشد و اگر فرهنگ، رفيق راه رونق اقتصادي نباشد، فساد روحي بر جامعه عارض ميشود. فرهنگ زماني بارور ميشود که فرصتهاي مناسب در اختيار جوانان قرار داده شود تا استعدادهاي خود را بشناسند.
درکتاب«سيماي يک فرهنگمدار»گفتهام که ادبيات گذشته، يكدست نيست. چند شاهكار دارد. حدود بيست و چند گوينده بزرگ و مقداري هم شعر بد و مكرر، كه كسي به آنها اعتنا نداشته است. زبان فارسي، زبان شعر بوده است؛ زيرا مردم به علت وضع نابسامان زندگي به شكايت و درد دل احتياج داشتهاند. اين شعرها بايد به نقد درست گذاشته شوند.
شعر فارسي، بيشتر از تاريخ بازگوكننده وضع اجتماعي و رواني مردم ايران است و ما براي شناخت زندگي كشور خود از آن بهره زيادي ميتوانيم بگيريم. كساني كه با زبان تلخ، بيآنكه سواد خواندن اين آثار را داشته باشند، از آن انتقاد ميكنند، عذرشان خواسته است. از زماني كه خودكار ارزان و حروف چاپ در اختيار همه كس قرار گرفته است، هر كسي (به شرط آنكه وارد سياست نشود) آزاد خواهد بود كه هر چه ميخواهد بگويد و بنويسد، ولي بايد شنونده عاقل باشد.
زبان فارسي دري، ناگزير بوده است كه طي عمر خود،خيلي دست به عصا حركت كند. از يك سو، حرفهاي بسياري براي گفتن داشته و از سوي ديگر به علت حكومتهاي استبدادي و تعصب عوام، ناگزير به رعايت احتياط بوده است. به اين علت، آن همه ايهام و كنايه و پوشش در ادب فارسي راه يافته و مولوي ميگفت: چاره اكنون آب و روغن كردني است.
البته چون هنرهاي ديگر از نوع نقش و مجسمه و موسيقي، حرام يا مطرود شناخته ميشده، شعر ميبايست بار آنها را بر دوش بكشد. از اين رو شعر بسيار رشد كرد. حتي فكر فلسفي هم كه حكمت نام گرفت، از طريق ادبيات، و با زبان ادبي، به ساحت انديشه ايراني راه يافت.
زبان فارسي در اغلب اوقات در زير يك سايه خودسانسوري زندگي كرده است. و اين، همهاش بار منفي نداشته، بلكه از جهتي موجب غناي آن نيز شده است. زيرا بسياري از نهفتههاي دروني ايراني را بيرون ريخته است.
و گاهی جملات کوتاه از دانشمندان سراسر جهان که آن را به صورت نامه ای در می آوردم و خطاب به همگان می نوشتم مثل نامه زیر که در اوائل مهر در سال تحصیلی 79-78 تنظیم کردم.
به نام خدا
دانش آموزان عزیز ، والدین گرامی ، با سلام و احترام
ضمن آرزوی سلامت ، بهروزی وشادمانی برای اعضای محترم خانواده ، امید است همگی شمابه خصوص دانش آموز عزیز ما تا کنون با استفاده از تعطیلات تابستان گام های موثری را در مسیر رشد و تکامل اخلاقی و علمی و نیز تفریحی خود برداشته باشد.
همانگونه که در گردهمائی های توجیهی ، علمی و تربیتی در مدارس، اشاره می شود.
دانش آموزان علاقه مند به پیشرفت های چشمگیر تحصیلی، لازم است از همه ی فرصت ها برای رسیدن به اهداف بلند علمی – آموزشی استفاده کنند.
ان شاء ا… ، شما هم به موفقیت های مطلوب نائل شده اید. باز هم می توانید با اجرای دستور العمل های زندگی ساز زیر و با توجه به شرایط و امکانات خانوادگی خود گوی سبقت را از دیگران بربائید. تقاضا می شود این دستورالعمل را درجمع اعضای محترم خانواده مطالعه و حتی المقدور به اجرا بگذارید.
1) صبح زود از خواب بیدار شوید ، نیایش کنید ، ورزش کنید با نهایت اشتیاق با پدر و مادر و سایر اعضای خانواده دیدار کنید و بلافاصله برنامه ی روز خود را آغاز کنید.
2) برای هر روز خود برنامه داشته باشید و برنامه ی خود را گام به گام به اجرا در آورید.
3) در برنامه های خود همواره دو بعد اخلاقی و علمی را با هم در نظر بگیرید وبدانید با دو بال اخلاق وعلم با سرعت بیشتری می توانید پرواز کنید.
4) برای کامیاب شدن و داشتن یک زندگی سعادتمندانه همواره به نمونه والگو نیاز دارید. سعی کنید با مطالعه ی زندگی نامه های مفید همواره به روحیه ای سرشار از نشاط دست پیدا کنید.
5) سعی کنید از هم اکنون معنای زندگی رادرست درک کنید ، هدف های زندگی را درست بشناسید و برای دستیابی به آن به طور جدی تلاش کنید.
6) از منابع بي کراني که خداوند در اختیار شما قرارداده ، بی نهايت استفاده کنید و کامیاب شوید.
7) آموختن ، با شانس و تصادف حاصل نمي شود. بايستي با اشتياق آن را دنبال کنید و با جديت به آن بپردازید.
8) پيروزي با کار و کوششی که برای انجام آن همت گماشته ايد ، همراه است و شادی و
نابرده رنج گنج میسر نمی شود. مزد آن گرفت جان برادر که کار کرد
9) حل پيچيدگي هاي زندگي و کشف رموز آن نياز به شهامت و اراده اي دارد که از انگيزه و اشتياق دروني سرچشمه مي گيرد بنا بر این باید تلاش کنید با یک همت عالی قدم های استوار ویژه ی آن را بردارید
10) تنها اشخاص کنجکاو مي توانند بياموزند و فقط انسان های مصمم و با اراده مي توانند بر موانع راه علم و دانش غلبه کنند.پس تصمیم بگیرید وحرکت کنید.
11) هميشه ميزان اشتياق و علاقه براي يادگيري ، مهم تر از ميزان هوش و فراست شخص براي يادگيري است، پس کار خود را با اشتیاق دنبال کنید.
12) زندگي همچنان بايد ادامه پيدا کند و حس کنجکاوي بايد زنده نگه داشته شود و شخص هوشمند نبايد تحت هيچ شرايطي به زندگي پشت کند بنابراین همواره کنجکاو باشید وهوشمندانه گام بردارید.
13) می گویند یکی از اهدف های بلند زندگي «آموختن» است. در زندگي چيزهاي زيادي براي يادگيري وجود دارد. پس سعی کنید هر روز دامنه ی اطلاعات وآگاهی های خود گسترش دهید.
14) اساس تلاش ما بايد بهره گيري از فرصت ها باشد ، فرصت ها راهي براي شکوفائي استعدادها و بهره گيري از ظرفيت ها است. فرصت ها از دیدگاه مولا علی (ع) همچون ابرها می گذرند پس فرصت ها را غنیمت شمارید.
15) در دوران تحصيل ممکن است عده اي نمرات عالي کسب کنند اما کساني که در مواجه با مشکلات زندگي پيروز بيرون مي آيند ، نمرات عالي تري دارند. باید خود را برای زندگی فردا آماده کنید.
16) هميشه بايد حاصل شکست ها و ناکامي ها ، پيروزي هاي لذت بخش باشد از گذشته بايد درس هاي بسيار مهم و اثر بخش بياموزيم وآینده ی درخشان خود را پی ریزی کنیم.
17) اگر زنده هستيم بايد حرکت کنيم ، جنب و جوش داشته باشيم ، جست و خيز کنيم ، سرو صدا راه بيندازيم، پویا باشیم و نشان بدهيم با مردگان تفاوت داريم.
18) ادیسون می گوید: هزار بار آزمايشي که در اختراع لامپ کردم و نتيجه اي نداد ، هرگز به عنوان شکست تلقي نکردم ، زيرا هزار و يکمين آزمايش پنجره ی موفقيت را به روي من گشود.
19) زندگي هميشه درس هاي آموزنده و فراواني به ما مي دهد ، آموختن و به کارگيري اين درس ها به وجود ما بستگي دارد. زندگی نامه ها ، درس های آموزنده ای در بر دارد. از همه ی این درس ها استفاده کنید.
20) اینشتین بزرگترین متفکر قرن گذشته می گوید: داشتن ابتکار و درک هر مطلبي ، مهم تر از انبار کردن علوم است. پس سعی کنید هر مطلبی را که می آموزید به خوبی درک کنید ، تجزیه وتحلیل کنید ودر زندگی به کار گیرید.
اولین باشید که نظر می دهید